Văn Nghệ Trẻ phỏng vấn Nguyễn Hòa
16-4-06
(Bản gốc)

“Họ không biết đọc tác phẩm văn chương cho ra đầu ra đũa!”

          Kể từ ngày ra mắt bạn đọc trên báo Văn nghệ, được chọn làm tên chung cho một tập truyện ngắn…, Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư đã trở thành một “hiện tượng” của văn chương Việt Nam trong thời gian qua. Và sẽ không có gì phải bàn cãi nếu những ngày gần đây, Cánh đồng bất tận không trở thành tiêu điểm chú ý của dư luận qua ý kiến phê phán của Ban Tuyên giáo tỉnh ủy Cà Mau và một số quan chức ở tỉnh này. Để góp phần làm sáng tỏ vấn đề, chúng tôi xin giới thiệu cuộc trò chuyện giữa nhà báo Phong Điệp với nhà lý luận - phê bình văn học Nguyễn Hoà để bạn đọc tham khảo.

Phong Điệp: Là người luôn bám sát thời sự văn học trong nước, chắc anh cũng quan tâm đến “sự kiện” nhà văn Nguyễn Ngọc Tư “bị” Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Cà Mau (gọi tắt là Ban Tuyên giáo) đề nghị kiểm điểm về những nội dung đã viết trong Cánh đồng bất tận. Cảm xúc ban đầu của anh khi biết tin này?

Nguyễn Hòa: Hai ba tháng trước tôi cũng nghe phong thanh có ai đó “phản đối” Cánh đồng bất tận vì cho họ rằng trong truyện ngắn này Nguyễn Ngọc Tư đã “mô tả xấu” về quê hương (!). Nghe vậy tôi chỉ thấy buồn cười, vì nghĩ đến thế kỷ XXI rồi mà cái lối “phê bình dung tục” vẫn có cơ tồn tại (xin nói thêm, không phải là “xã hội học dung tục” đâu nhé, bảo là “xã hội học dung tục” e rằng các nhà xã hội học sẽ tự ái, vì trong xã hội học không có chuyên ngành nào gọi là “xã hội học dung tục” cả!). Đến bây giờ, khi “mục sở thị” những điều mà ngày nọ mới nghe phong thanh, tôi chỉ biết thốt lên hai từ: “Kinh ngạc!”.

Phong Điệp: Trước khi trao đổi về sự việc xảy ra với nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, tôi xin được hỏi anh: Anh đã đọc Cánh đồng bất tận, vậy anh có thể bình luận ngắn gọn về tác phẩm này?

Nguyễn Hòa: Để không phải bình luận thêm, xin trích đoạn viết về Cánh đồng bất tận trong một bài tiểu luận tôi công bố gần đây: “Trong bối cảnh văn chương năm 2005… truyện ngắn Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư trở thành một điểm sáng không cần tới bất kỳ sự lăng-xê nào. Vẫn đó “chất văn” Nam Bộ dung dị, vẫn đó sự thấm đẫm tình người... nhưng ở Cánh đồng bất tận, tôi gặp một Nguyễn Ngọc Tư hoàn toàn khác, với một đề tài nếu không chắc tay, nếu không hướng thiện, người ta có thể vẽ nên một “bức tranh ảm đạm, tối mầu”. Trước Cánh đồng bất tận, trong thâm tâm tôi dự đoán nếu tiếp tục với những gì đã có, Nguyễn Ngọc Tư sẽ nhanh chóng lặp lại mình. Nhưng xem ra dự đoán chỉ là dự đoán. Với Cánh đồng bất tận, Nguyễn Ngọc Tư đã chứng tỏ một nội lực, một cố gắng tìm tòi đổi mới để không lặp lại như một số người viết trẻ đương đại sau một vài thành công” (Mùa xuân và văn chương trẻ - báo Nhân dân số Tết Bính Tuất).

Phong Điệp: Bây giờ chúng ta sẽ cùng đi vào từng nội dung chính mà Ban Tuyên giáo đề nghị Hội văn học nghệ thuật tỉnh Cà Mau (gọi tắt là Hội VHNT) thực hiện. Để đảm bảm sự chính xác, tôi xin trích nguyên văn. Nội dung thứ nhất: “Hội văn học nghệ thuật kiểm điểm phê phán tác giả một cách nghiêm khắc, rút kinh nghiệm khi viết, cần phải có thực tiễn cuộc sống, cái đẹp, cái tốt mà xã hội đang xây dựng và phát triển. Tất nhiên, cần phê phán cái chưa tốt, nhưng phải đúng hiện thực và có định hướng cho con người đến cái chân - thiện - mỹ.”

Nguyễn Hòa: Theo bạn, đoạn văn mang hình thức “đề nghị” trên liệu có chuyển tải thêm cả ý nghĩa “chỉ thị” không nhỉ? Nhưng dù là “đề nghị” hay “chỉ thị” thì theo tôi nó chỉ có thể áp dụng với một tác phẩm mà chúng ta thường gọi là “có vấn đề” nào đó chứ hoàn toàn không thể áp dụng với truyện ngắn Cánh đồng bất tận. Người đưa ra văn bản này hình như đang “lơ lửng trên mây”, không tiếp xúc với cuộc sống nghèo khó của nhiều người dân ở cả ba miền, không đọc báo hàng ngày và chỉ riêng với yêu cầu “cần phê phán cái chưa tốt, nhưng đúng hiện thực” thì họ cũng tỏ ra… không biết đọc một tác phẩm văn chương cho ra đầu ra đũa. Một văn bản như vậy chỉ mang ý nghĩa duy nhất là “làm hại” văn chương”! Vì thế tôi thiết nghĩ, trước hết chính họ cần tự “kiểm điểm, phê phán… một cách nghiêm khắc”

Phong Điệp: Và nội dung thứ hai: “Hội Văn học nghệ thuật nên thường xuyên có định hướng cho người viết, sáng tác nên những tác phẩm hay, có phê phán nhưng phải thận trọng tránh gây nên một phản ứng xã hội gay gắt đối với tác phẩm”?

Nguyễn Hòa: Hội VHNT giúp đỡ, tạo điều kiện… để tác giả sáng tác ngày càng hay hơn là một chuyện, còn dư luận về tác phẩm lại là một chuyện khác. Qua rồi cái thời muốn “hạ bệ” một tác phẩm, người ta chỉ cần trưng ra cái mệnh đề “phản ứng xã hội gay gắt” rất phiếm chỉ là có thể tạo dựng được căn cớ để phê phán tác giả. Từ khi Cánh đồng bất tận đăng trên báo Văn nghệ, báo Tuổi trẻ tổ chức thảo luận cho đến khi in thành tập rồi xuất bản…, tôi đã đọc bao nhiêu lời khen, trong đó không thấy bất kỳ một “phản ứng xã hội gay gắt” nào. Cũng chẳng thấy các ông Dương Việt Thắng, Thái Văn Long, Vưu Nghị Lực… kia lên tiếng. Chẳng lẽ từng ấy bạn đọc, hàng vạn người đã mua tập Cánh đồng bất tận lại thẩm định văn chương “dốt” hơn các ông? Nếu thật sự có lòng với văn chương, nếu thật sự công bằng và công tâm, người ta phải biết tự kiểm tra khả năng thẩm định của mình, phải tìm hiểu tại sao người đọc lại hâm mộ Cánh đồng bất tận như vậy, và nếu còn băn khoăn thì nhờ các nhà chuyên môn… Nghĩa là có rất nhiều tiền đề để xây dựng các luận chứng vừa có tính khoa học, vừa đảm bảo tính khách quan, vừa có tình có lý, … Song họ đã không tiến hành. Họ dựa vào sự thẩm định cảm tính của một số cá nhân để phán định về tác phẩm - tác giả một cách nhảm nhí! Yêu hay ghét một tác phẩm văn chương là chuyện bình thường, việc công bố sự yêu - ghét cũng là quyền của mỗi người. Nhưng dù yêu - ghét thế nào thì vẫn có những tiêu chí chung. Một cơ quan công quyền không thể lấy sự yêu - ghét cảm tính để đánh giá tác giả - tác phẩm nghệ thuật nói chung, tác phẩm văn chương nói riêng. Hẳn là bạn cũng như tôi, mấy năm nay chúng ta tự hào vì ở vùng Đất Mũi có nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, song hình như vài người đồng hương với chị lại không có chung niềm tự hào ấy. Nếu đúng vậy thì thật đáng tiếc!?         

Phong Điệp: Còn đây là nội dung thứ ba: “Thường xuyên tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tất cả hội viên ở các lĩnh vực (có Nguyễn Ngọc Tư) được tham gia học tập lý luận chính trị, trau dồi đạo đức phẩm chất, nâng cao ý thức trách nhiệm của người cầm bút, nâng cao nghiệp vụ chuyên môn. Riêng nội dung trả lời phỏng vấn với một số báo thiếu trách nhiệm, đề nghị Đảng, Đoàn nơi Nguyễn Ngọc Tư sinh hoạt giáo dục và kiểm điểm”.

Nguyễn Hòa: Tiếp xúc và tìm hiểu cũng đã nhiều, tôi biết rằng mỗi người sáng tác nghiêm túc luôn luôn tự ý thức họ cần phải trau dồi cái gì. Vì hiển nhiên, nếu thiếu “cái gì” đó họ sẽ gặp khó khăn trong sáng tác. Các tổ chức nghề nghiệp có thể giúp đỡ nhà văn nhưng trước hết, việc trau dồi phải là hành vi tự thân. Tôi đã đọc nhiều bài trả lời phỏng vấn của Nguyễn Ngọc Tư, ấn tượng của tôi về chị là sự từ tốn, khiêm nhường, thậm chí là chất phác…, tuyệt nhiên không thấy ở chị có nhu cầu “nói to”, thích thể hiện hay khoái tuyên ngôn như một vài cây bút trẻ khác. Tôi nhớ khi được hỏi về thành công của Cánh đồng bất tận, chị bảo: “Tôi đã nhón chân hái ở một cành quá cao!”. Còn nếu biết vượt ra ngoài khuôn khổ câu hỏi: “Nhà văn mô tả cái gì?” để đạt tới câu hỏi: “Nhà văn mô tả như thế nào?” sẽ thấy cái xấu trong Cánh đồng bất tận được quy chiếu từ góc nhìn nhân ái của tác giả nên đã không làm cho bức tranh xã hội - con người trở nên “tối màu”, đó cũng là điều mà Nguyễn Ngọc Tư đã nói trên báo Công an nhân dân: “Không có lối thoát nào cho người luôn khép lòng mình vào trong nghèo đói, dốt nát và hận thù. Lối thoát chính là khi người ta mở lòng ra tha thứ cho cuộc đời vốn nhiều phản trắc”. Người ta còn đòi hỏi gì hơn ở điều Nguyễn Ngọc Tư tâm niệm, người ta dám có suy nghĩ, dám thực hành điều tâm niệm ấy và liệu điều đó có nằm trong cái gọi là “thiếu trách nhiệm” trong trả lời phỏng vấn của Nguyễn Ngọc Tư? Với trường hợp này, từ các bài phỏng vấn đã đọc, tôi thấy cụm từ “thiếu trách nhiệm” lại thuộc về các ông phụ trách tuyên giáo, văn hoá ở Cà Mau nhiều hơn!

Phong Điệp: Ông Dương Việt Thắng - trưởng Ban Tuyên giáo khi phát biểu về tác phẩm Cánh đồng bất tận đã cho rằng: “Về chủ đề tư tưởng, tôi đã đọc đi đọc lại nhiều lần. Tôi thấy nói cái xấu nhiều quá! Và cũng cô đọng quá! Những nhân vật ông già, con cháu, gái làm đĩ..., kể cả cán bộ xã đều là nhân vật xấu. Quan điểm chúng tôi không phải không cho nói cái xấu, nói không biện chứng. Tốt xấu bao giờ cũng có cả hai, tỉ lệ phải như thế nào đó. Nói xấu trong tác phẩm này có nhiều tình tiết đã nói quá hiện thực. Không đúng! Ví dụ như miêu tả gái điếm mà Nguyễn Ngọc Tư dùng từ “dập dìu trên bờ đê” thì làm gì có. Hay như đoạn viết có nội dung: sau đợt dập dịch cúm gia cầm xong thì một phụ nữ đã buồn tiếc của mà uống thuốc tự vận. Thực tế trong cả nước đến nay vẫn chưa có người tự vận như vậy mà chỉ có thể buồn chán thôi. Người nuôi có gia cầm bị tiêu hủy đều được bồi thường tiền. Hoặc như chi tiết: ông già chơi đĩ xong đã trả tiền cho đĩ ngay trước mặt con là không có. Từ những chi tiết như thế, chúng tôi cho rằng tác phẩm này không có tác dụng giáo dục xã hội, giáo dục con người. Tôi không viết văn nhưng tôi biết chức năng của văn học là chức năng giáo dục và định hướng”. Theo anh, ông Thắng nói vậy đã thoả đáng hay chưa?

Nguyễn Hòa: Lâu lắm rồi tôi mới được tiếp xúc với một ý kiến nhận xét văn chương theo lối “gọt chân cho vừa giày”, cụ thể hơn là theo lối “phê bình dung tục”. Chúng ta đang sống trong thế kỷ XXI, những ấu trĩ của một thời trong việc đánh giá văn chương đã bị bỏ lại sau lưng, vậy mà vẫn có người muốn “phục sinh” chúng bằng cách so sánh hiện thực trong tác phẩm văn chương với hiện thực cuộc sống để khảo chứng xem giống nhau hay khác nhau. Xấu nhiều hay xấu ít trong một tác phẩm văn chương chưa phải là điều quyết định chất lượng tư tưởng - nghệ thuật của nó, điều cần quan tâm trước hết là tìm hiểu “thông điệp” tác giả muốn gửi gắm trong tác phẩm là gì. Ông Dương Việt Thắng bàn về “chủ đề tư tưởng” của tác phẩm nhưng lại bảo: “Tôi thấy nói cái xấu nhiều quá! Và cũng cô đọng quá!” thì xem ra ông ta cũng chẳng biết thế nào là “chủ đề tư tưởng” của tác phẩm. Nên thiển nghĩ, dường như việc đòi hỏi phải tìm hiểu “thông điệp” của tác phẩm là nằm ngoài khả năng của ông ấy! Tuy nhiên với ông Dương Việt Thắng, khôi hài nhất lại là ý kiến: “Chúng tôi đề nghị hội tạo điều kiện cho nhà văn nâng cao nhận thức nghiệp vụ chuyên môn. Chứ như hiện nay NNT mới học xong lớp 11 mà thôi!”. Hóa ra theo ông này thì việc nhà văn viết như thế nào là tỷ lệ thuận với trình độ học vấn hay sao? Tôi không phủ nhận vai trò của học vấn, nhưng bằng việc đề cập tới học vấn “lớp 11” của Nguyễn Ngọc Tư, ông Dương Việt Thắng đã tỏ ra không biết gì về các yếu tố quan trọng khác cũng tham gia quyết định sự thành - bại của tác phẩm nghệ thuật. Liệu ông ta có để công tìm hiểu Nguyên Hồng, Võ Huy Tâm… khi bắt đầu viết văn có trình độ lớp mấy không nhỉ. Chắc là không?

Phong Điệp: Thạc sĩ Vưu Nghị Lực (Hội viên Hội NSSK VN, hội viên Hội VNDG VN, Phó giám đốc Sở VH-TT Cà Mau) cho rằng: “Mọi thứ do nhân xưng “tôi” cố ý xuyên tạc bằng trí tưởng tượng nhồi nhét, bằng thao tác lượm lặt và một mặc cảm về tính giao bệnh hoạn. Cánh đồng của Nguyễn Ngọc Tư tất cả đều dâm ô hết” và “Cánh đồng của Ngọc Tư là ở đâu vậy; một cánh đồng bệnh hoạn về nhân cách, tồn tại không kỷ, không cương, không pháp luật. Có một thứ cánh đồng của ngày hôm nay như thế sao?”. Xin anh bình luận?

Nguyễn Hòa: “Thô thiển đến vậy hay sao?” đó là câu bình luận đầu tiên của tôi sau khi đọc xong trích đoạn bài Có một vũng lầy bất tận của Thạc sĩ Vưu Nghị Lực đăng trên báo Tuổi trẻ. Tôi không rõ ông Vưu Nghị Lực là “thạc sĩ” về chuyên ngành khoa học nào, hy vọng không phải là chuyên ngành văn học. Vì nếu đúng như thế, đây sẽ là sự xúc phạm đối với những người đã tham gia đào tạo một “thạc sĩ văn học”. Là sản phẩm của sự sáng tạo, làm sao một nhân vật văn chương có thể có “trí tưởng tượng nhồi nhét”, làm sao một nhân vật văn chương có thể “thao tác lượm lặt và một mặc cảm tính giao bệnh hoạn”… được. Đồng nhất “nhân vật” với “tác giả” đã là điều không thể chấp nhận với một người lãnh đạo, quản lý văn hóa khi anh ta có tham vọng muốn đánh giá tác phẩm văn chương. Nhưng từ sự đồng nhất đi đến chỗ “úp lên đầu” Nguyễn Ngọc Tư những kết luận như ông Vưu Nghị Lực đưa ra: “Cô chửi vào họ một cách không thương tiếc: thất học, hung hãn; nghèo đói, dốt nát tăm tối; những đứa tên Hận, tên Thù nhàu úa, cộc cằn, chửi thề là tươi rói...” thì xin được… miễn bình luận!

Phong Điệp: Tiến sĩ Thái Văn Long - Giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Cà Mau đưa ra quan điểm: không nên cho học sinh coi Cánh đồng bất tận vì đọc xong học sinh sẽ hiểu “xã hội dập dìu đĩ”. Quan điểm của một người đứng đầu ngành giáo dục của một tỉnh như vậy, theo anh đúng hay sai?

Nguyễn Hòa: Quan điểm của ông TS Thái Văn Long làm cho tôi cười và… buồn! Một tác phẩm văn chương xuất bản một cách chính danh, không vi phạm Luật xuất bản thì chẳng ai có thể ngăn cản nó đến với công chúng. Có lẽ ông “quan” đầu ngành cấp tỉnh này ngỡ rằng học sinh tỉnh nhà “nằm trong tay áo” của ông nên mới nghĩ tới chuyện “không nên cho học sinh coi Cánh đồng bất tận vì đọc xong học sinh sẽ hiểu “xã hội dập dìu đĩ”…”. Mà ông Tiến sĩ này cũng có khả năng sáng tác văn chương đấy nhé, bằng cớ là ông đã tự bộc lộ tài năng tưởng tượng, hư cấu bằng cách “biến” mấy chữ “dập dìu trên đê” trong tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tư thành “xã hội dập dìu đĩ”. Tài đến thế là cùng! Do vậy, tôi xin được ngả mũ trước một vị Tiến sĩ, hy vọng một ngày nào đó tôi sẽ được tiếp xúc với công trình nghiên cứu khoa học do ông tiến hành. Với học vị Tiến sĩ, thế nào mà ông chẳng có công trình!    

Phong Điệp: Sau khi theo dõi sự việc xảy ra liên quan đến nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, tôi cảm thấy việc này thật khó tin trong thời buổi hiện nay. Còn anh?

Nguyễn Hoà: Cũng vậy thôi. Thậm chí tôi còn thấy xấu hổ vì ý kiến của vô số bạn đọc và nhiều người làm lý luận - phê bình về Cánh đồng bất tận đã trở nên vô nghĩa trước mấy cái “tai trâu”. Chúng ta phấn đấu cho dân chủ và công bằng, chúng ta tạo điều kiện và khuyến khích nhà văn sáng tác ngày càng hay hơn, song thử hỏi với các “sự vụ” kiểu như tôi với bạn đề cập ở trên thì đến bao giờ điều chúng ta phấn đấu mới trở thành hiện thực? Nhưng ngẫm thật kỹ chuyện này lại cho phép chúng ta hiểu rằng cuộc “chiến đấu” với sức ì, với những thói quen cũ kỹ… còn khá gian nan, và đây cũng là dịp để chúng ta nhận diện, khắc phục.   

Phong Điệp: Tôi cũng thử tìm cách lý giải tại sao sự việc lại xảy ra như vậy, các vị lãnh đạo đầu ngành của một địa phương cùng lúc lên tiếng. Những lời phê phán hết sức gay gắt, thậm chí có thể “giết chết” một tài năng...

Nguyễn Hòa: Vì Nguyễn Ngọc Tư quá nổi tiếng chăng? Vì lời khen ngợi của bạn đọc làm ai đó mếch lòng? Vì có người chỉ muốn “tô hồng” quê hương? Vì người ta thật sự suy nghĩ chân thành như vậy?... Rất nhiều câu hỏi có thể đặt ra và tôi cũng như bạn, đều không thể trả lời. Ở các tỉnh vùng xa, nơi sinh hoạt trí thức còn ít nhiều hạn chế…, được là “nhà văn nổi tiếng” cũng hay mà đôi khi cũng phiền. Chỉ cần “quan đầu ngành hàng tỉnh” thiếu cộng cảm, thiếu chia sẻ nghề nghiệp… là “khốn đốn” như chơi. Đã đến lúc nhiều người trong chúng ta cần tự trang bị một quan niệm lành mạnh về tính liên thông của xã hội hiện đại để mở rộng tầm nhìn, từ đó loại bỏ thói “múa gậy vườn hoang” và biết tự kiểm tra trước khi phán xét về văn học - nghệ thuật. Cách đây vài chục năm, một sự cố như của Nguyễn Ngọc Tư với Cánh đồng bất tận có thể “giết chết một tài năng” - như cách nói của bạn, ngày nay chuyện như vậy không còn có thể xảy ra, vì lẽ xã hội đã đạt tới một trình độ nhận thức và tinh thần dân chủ hoàn toàn mới. Ý thức được điều này, người ta sẽ thận trọng hơn khi hành xử.   

Phong Điệp: Chỉ trong một thời gian ngắn, sự kiện đã thu hút được sự quan tâm của nhiều người. Hàng trăm ý kiến đã gửi tham gia diễn đàn trên các báo. Xin anh bình luận?

Nguyễn Hòa: Theo tôi, dư luận quan tâm tới “sự kiện Cánh đồng bất tận” không vì riêng tác phẩm này và nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, sâu sa hơn là quan tâm tới một vấn đề có liên quan mật thiết, đó là “tính văn hóa - văn minh” trong cách thức ứng xử với tác phẩm - tác giả văn học, nghệ thuật. Lại nữa là vai trò của báo chí, khi có “sự vụ” xảy ra, báo chí có khả năng đặt mỗi người không chỉ phải “đối mặt” với dư luận trong tỉnh mà phải đối mặt với dư luận cả nước. Và như thế cái đúng, cái sai đều được “phơi mặt” ra trước xã hội. Bị “phơi” ra như thế thì cũng phiền toái, ít nhất cũng cho phép nhận biết anh là ai, năng lực của anh là gì? Đáng ngại đấy chứ!

Phong Điệp: Song điều mà giờ đây nhiều người quan tâm và hết sức lo lắng: nhà văn Nguyễn Ngọc Tư sẽ thế nào. Chị đang ở giữa “vùng bão”...

Nguyễn Hòa: Hẳn là Nguyễn Ngọc Tư sẽ bị “sốc” khi sự việc xảy ra. Còn “sốc” như thế nào thì tùy thuộc vào bản lĩnh. Quý mến văn tài của Nguyễn Ngọc Tư, nhiều người lo lắng là phải thôi. Nhưng tôi nghĩ như thế là lo xa quá, chắc chắn sẽ không có chuyện gì xảy ra cho chị ấy đâu. Thời buổi khác trước rồi. Ấy vậy mà tôi vẫn nghĩ đến mấy câu thành ngữ “quan xa, bản nha gần”, “chờ được vạ thì má cũng sưng”!

Phong Điệp: Sự việc xảy ra với nhà văn Nguyễn Ngọc Tư khiến có người lo ngại những người cầm bút (nhất là những người trẻ) sẽ có phản xạ “khép mình” lại. Bởi chẳng ai muốn một chuyện tương tự xảy ra với mình...

Nguyễn Hòa: Tôi lại nghĩ khác, vì tôi coi đây là bài học cần tham khảo cho nhiều người, trong đó có người viết trẻ. Công việc của nhà văn là sáng tác, bằng tài năng cùng “cái tâm” trong sáng, nhà văn cần cố gắng sáng tác ngày càng hay hơn. Còn khi tác phẩm được công bố, dù “vuông”, “tròn” hay “méo” thì nó cũng đã thuộc về xã hội, chịu sự đánh giá của xã hội, nhà văn cần thích ứng với sự đánh giá ấy. Nếu có ý kiến “suy diễn, quy chụp độc đoán” xuất hiện thì nhà văn cứ yên tâm vì bên cạnh còn có bạn đọc, còn có dư luận. Sự cởi mở của xã hội hôm nay đã tạo ra cơ sở thuận lợi để nhà văn công bố tác phẩm, vấn đề còn lại là nhà văn viết như thế nào. Nhân đây tôi xin gửi lời chia sẻ với Nguyễn Ngọc Tư về “sự cố phi văn chương” này và mong chị sẽ vững tâm để theo đuổi con đường văn chương của mình.

Phong Điệp: Vâng, xin cảm ơn anh. Cũng nhân đây, Văn nghệ Trẻ xin được gửi tới nhà văn Nguyễn Ngọc Tư sự chia sẻ của Tòa soạn, chúc chị bình an và sẽ có nhiều tác phẩm mới!