|
People's Daily
Có thể học tập mô hình Trung Quốc được không?
Mô hình Trung Quốc là một đề tài nóng trong mấy năm trở lại đây. Mặc dầu chưa có một định nghĩa rõ ràng nhưng có thể hình dung đó là mô hình phát triển dựa trên đặc thù quốc gia, kết hợp cơ chế xã hội chủ nghĩa với việc thu hút vốn và kinh nghiệm của các nước phương Tây, mở rộng cửa đón đầu tư nước ngoài, khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân, cho thấy hiệu năng quản lý nhà nước và mang lại tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trong nhiều năm liên tục. Tính độc sáng của mô hình nầy Trung Quốc là quốc gia đông dân nhất trên thế giới, có lịch sử trường kỳ và là nền văn minh duy nhất phát triển liên tục trong suốt quá trình tồn tại. Quá trình hiện đại hóa vì vậy diễn ra khó khăn và phức tạp. Những đặc thù đó thuộc về bản chất của mô hình Trung Quốc khiến nó không dễ dàng lặp lại hay nhân rộng ở nơi khác. Có thể làm so sánh nhỏ giữa Trung Quốc và Ấn Độ. Về dân số, Ấn Độ đứng thứ nhì trên thế giới và sẽ qua mặt Trung Quốc trong một thời gian ngắn. Cũng là nền văn minh lớn nhưng có sự đứt đoạn dài giữa Ấn Độ cổ đại và Ấn Độ ngày nay. Trong con mắt của truyền thông Tây phương, cựu thuộc địa của Anh Quốc là “quốc gia dân chủ đông dân nhất” hiện giờ. Dù Ấn Độ cũng sử dụng nhiều kinh nghiệm quý báu của Trung Quốc nhưng chính điều kiện riêng của quốc gia mới quyết định sự thành bại của chính sách. Mô hình Trung Quốc đã không thể áp dụng tại Ấn Độ. Khả năng học tập mô hình Theo thiển ý, để học tập thành công mô hình Trung Quốc, phải dựa trên một số tiền đề. Sự bắt chước này có thể phân làm hai loại: bắt chước triệt để trong trường hợp Việt Nam và bắt chước một phần đối với Cuba, Bắc Hàn. Việt Nam là quốc gia bắt chước toàn diện mô hình Trung Quốc và đạt được thành công nhiều nhất. Dù cho Trung Hoa không có ý định xuất khẩu hay quảng cáo kinh nghiệm của mình tại Việt Nam. Năm 1986, Việt Nam bắt đầu học Trung Quốc. Khi Trung Quốc bắt đầu chánh sách cải tổ và mở cửa, quan hệ giữa hai nước đang ở trong tình trạng xấu. Tuy nhiên, các thay đổi chánh sách ở nông thôn Trung Quốc đã thu hút sự quan tâm của Việt Nam. Trả lời ký giả tại Hong Kong năm 1997, một chuyên viên cao cấp của Việt Nam thừa nhận rằng bà được giao nghiên cứu kỹ lưỡng từng bước đi cải tổ và mở cửa của Trung Quốc rồi sau đó báo cáo lại cho BCH TW ĐCSVN, để họ sử dụng như cẩm nang ra quyết định kể từ 1986. Sau khi chấp nhận kinh tế tư nhân, sản lượng gạo của Việt Nam tăng gấp đôi và nhanh chóng trở thành một trong các nhà xuất khẩu chính trên thế giới. Tháng 10 năm ngoái, khi tham dự một buổi seminar tổ chức tại Hanoi về thành tựu cải tổ, mở cửa của Trung Quốc, ông ký giả năm xưa được cho biết rằng Việt Nam không chỉ học tập các kinh nghiệm cải tổ, mở cửa mà còn nghiêm túc học tập lý thuyết cũng như thực tiễn xây dựng đảng và chống tham nhũng tại Trung Quốc. Mới đây, ông Đào Duy Quát, Tổng biên tập tờ ĐCSVN Online đã kết luận về kinh nghiệm cải tổ, mở cửa của Trung Quốc như sau: tìm một lối đi phù hợp với hoàn cảnh đất nước, duy trì sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc và giữ gìn sự thống nhất của các sắc dân trên toàn quốc. Là nền kinh tế hứa hẹn nhất của ASEAN, Việt Nam đã nhờ vào mô hình Trung Quốc mà có được tốc độ phát triển kinh tế nhanh và sự ổn định chính trị. Học tập mô hình Trung Quốc ở trường hợp của Cuba và Bắc Hàn chỉ ở mức độ giới hạn và có tính chiến thuật. Thí dụ, Cuba đã chấp nhận kinh tế hộ gia đình trong lúc Bắc Hàn cho phép thị trường tự do và thu hút vốn đầu tư của miền Nam hạn chế trong một đặc khu. Từ khi trở thành Chủ tịch Bắc Hàn, Kim Jong-il chỉ đi công du duy nhất hai nước Trung, Nga. Trong những chuyến viếng thăm Trung Hoa, ông đặc biệt chú ý tìm hiểu Thượng Hải và Thẩm Quyến. Từ mấy thí dụ trên, có thể nhận thấy mô hình Trung Quốc đã được áp dụng ở nước khác như thế nào. Việt Nam, Cuba và Bắc Hàn đều là các quốc gia xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Cụ thể, Việt Nam có nhiều điều kiện giống Trung Quốc nhất nên có thể bắt chước Trung Quốc và đạt được thành tựu nhất định. Với những quốc gia theo hệ thống dân chủ phương Tây, khả năng học tập không nhiều. Trung Quốc không có ý định xuất khẩu mô hình phát triển Người ta đánh giá cao mô hình Trung Quốc vì tốc độ tăng trưởng nhanh và vì sự gia nhập vào câu lạc bộ các nền kinh tế lớn vốn dĩ là sân chơi riêng của các nước Tây phương trước đây. Năm nay, GDP của Trung Quốc sẽ vượt Nhật Bản để chiếm vị trí số 2 sau Mỹ. Trước đó, nước nầy đã qua mặt Đức để trở thành quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới. Dù người thận trọng vẫn cho rằng Trung Quốc đang là nền kinh tế lớn nhưng chưa mạnh, và còn xa mới được coi là quốc gia phát triển, thế nhưng cộng đồng quốc tế vẫn đánh giá Trung Quốc là một thế lực đang lên đại diện các nước đang phát triển nhưng có đủ khả năng để đấu tranh với các nước giàu. Mỹ, Nhật, Âu châu đều choáng ngợp trước thành tích phát triển của Trung Quốc. Do đó, nhiều học giả Âu Tây e rằng, về phương diện địa chánh trị, mô hình Trung Quốc sẽ có ảnh hưởng không ít đến các quốc gia đang phát triển. Cần nhấn mạnh một điều rằng Trung Quốc không đang xuất khẩu mô hình của mình. Trung Quốc không phát triển dưới một mô hình định sẵn. Thành tựu đã tới trước khi người ta có thể đúc kết thành lý luận. Thuật ngữ “mô hình Trung Quốc” thực ra cũng do các nước khác nêu lên. Điều nầy hoàn toàn khác biệt với Liên Xô, khi đó có chủ ý xuất khẩu mô hình phát triển của họ như một phương tiện tranh quyền bá chủ với Hoa Kỳ. Đương nhiên, cũng phải thừa nhận rằng đã có nhiều nước, kể cả Trung Quốc chủ động học hỏi mô hình tập trung kế hoạch hóa đó từ nước đàn anh trong thế giới xã hội chủ nghĩa. Cuối cùng, mô hình Trung Quốc chưa hẳn đã hoàn bị. Còn tồn tại rất nhiều vấn đề như ô nhiễm môi trường và chênh lệch giàu nghèo... Để kết luận, tôi thấy không có lý do nhân rộng mô hình Trung Quốc ra khắp nơi. Cho nên phương Tây không cần thiết phải lo ngại. Nhân dân Nhật báo
http://english.peopledaily.
|