Nghi án PCI - cách
gọi tắt vụ tai tiếng liên quan đến một
scandal bùng lên hồi giữa năm ngoái, trong
đó, bốn nhân vật chủ chốt của tập đoàn PCI ở
Nhật, thú nhận đã dùng 820.000 đô la, hối lộ
một số viên chức Việt Nam để PCI được chọn
làm nhà thầu, thực hiện một số dự án tư vấn
phát triển hạ tầng tại TP.HCM.
Nghi án đang được
một số viên chức cao cấp của chính quyền
Việt Nam như: Thủ tướng, Bộ trưởng Tư
pháp, Bộ trưởng Công an, Viện trưởng và
Viện phó Viện Kiểm sát Tối cao,... hâm
nóng trở lại.
Những tuyên bố mà
các viên chức cao cấp của chính quyền
Việt Nam đưa ra trong vài ngày qua có gì
đáng chú ý? Mời quý vị nghe Trân Văn
tổng hợp và tường trình...
Bản lĩnh chính trị VN?
Tuyên bố mới nhất về nghi án PCI được ông Khuất
Văn Nga, Viện phó Viện Kiểm sát Tối cao, đưa ra
hôm 19 tháng 11, trong cuộc họp báo giới thiệu
về Hội nghị Viện trưởng Viện Kiểm sát, Viện
trưởng Viện Công tố các nước ASEAN và Trung Quốc
lần thứ 6, theo dự kiến sẽ diễn ra tại Việt Nam,
trong các ngày 24 và 25 tháng 11.
Tại
cuộc họp báo vừa kể, ông Nga bảo rằng: Nguồn tài liệu của Nhật rất
“quý”
và hữu ích trong việc điều tra, truy tìm hành vi
tội phạm trên quan điểm của Việt Nam. Trên cơ sở
đó, cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam sẽ thực
hiện biện pháp tố tụng của Việt Nam. 3050 trang
tài liệu đó sẽ được “Việt
hóa” để làm cơ sở triển
khai vụ án.
Cũng
theo báo chí Việt Nam, Viện phó Viện Kiểm sát
Tối cao của Việt Nam khẳng định: Vụ PCI thể
hiện bản lĩnh chính trị của Việt Nam!
Trên
thực tế, bản lĩnh chính trị của Việt Nam đã được
thể hiện thế nào qua vụ PCI? Có lẽ cần điểm lại
toàn bộ sự kiện này, bắt đầu từ năm ngoái.
Im lặng khó hiểu
Giữa
năm ngoái, báo chí Nhật công bố hàng loạt thông
tin liên quan đến việc bốn nhân vật từng đảm
nhận vai trò chủ chốt của tập đoàn PCI ở Nhật đã
sử dụng 820.000 đô la, hối lộ cho phía Việt Nam
để được chọn làm nhà thầu, thực hiện ba gói thầu
tư vấn cho một số dự án ở TP.HCM. Qua báo chí
Nhật, người ta được biết, trong suốt tiến trình
điều tra – truy tố và xét xử, cả bốn bị cáo
người Nhật cùng xác định, nhân vật nhận hối lộ
để giúp họ trúng thầu tại Việt Nam là ông Huỳnh
Ngọc Sỹ, Phó Giám đốc Sở Giao thông - Vận tải
TP.HCM, kiêm Trưởng Ban Quản lý Dự án Đại lộ
Đông Tây!
Dù
sự kiện PCI đưa hối lộ để được chọn làm nhà thầu
cho một số dự án ở TP.HCM đã trở thành một
scandal có tầm vóc quốc tế nhưng cả chính quyền
lẫn báo chí Việt Nam đều im lặng. Thậm chí, tại
một cuộc họp báo diễn ra hồi giữa tháng 8 năm
ngoái, ông Hồ Xuân Sơn, Thứ trưởng Ngoại giao
Việt Nam còn cho biết, Việt Nam đã đề nghị Nhật
rằng, trong khi vụ việc đang được điều tra, chưa
có kết luận cuối cùng thì các cơ quan truyền
thông đại chúng của hai nước không nên đưa tin.
Ông Hồ Xuân Sơn phê phán báo chí Nhật vì đã có “một
số bài viết không thật khách quan, thậm chí có
thông tin không đúng sự thật”. Ông còn cảnh
cáo: “Cách viết như vậy không có lợi cho hai
nước Việt Nam, Nhật Bản”.
Vì
sao một Thứ trưởng Ngoại giao lại có thể nặng
lời như thế với hệ thống truyền thông của một
quốc gia khác? Trong một cuộc trò chuyện với Đài
Á Châu Tự Do hồi năm ngoái, nhà thơ Trần Tiến
Dũng giải thích: "Tôi cho rằng phát biểu như
thế là tập quán quen thuộc của những người chỉ
nhìn truyền thông như người phát ngôn. Chưa bao
giờ họ có cái nhìn đầy đủ về chức năng đúng
nghĩa của báo chí."
Không riêng tương quan ngoại giao - báo chí,
ngay cả khi các cơ quan bảo vệ pháp luật của
Nhật chính thức đề nghị Việt Nam hợp tác điều
tra, rồi cung cấp tài liệu nhờ giúp làm rõ năm
vấn đề, chẳng hạn như: nhân thân và tài sản của
ông Huỳnh Ngọc Sỹ, PCI đã gửi tiền sang Việt Nam
ra sao,... và ông Khuất Văn Nga, Viện phó Viện
Kiểm sát Tối cao của Việt Nam đã sang Nhật gặp
Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Viện Trưởng Viện Công tố
Tối cao của Nhật, bàn bạc kế hoạch phối hợp thì
tiến trình điều tra từ phía Việt Nam vẫn không
đem lại kết quả nào đáng kể.
Ngày
13 tháng 11 năm 2008, trả lời Quốc hội, ông
Nguyễn Tấn Dũng, Thủ tướng Việt Nam cho biết,
chưa đủ cơ sở pháp lý để xử lý nghi án PCI. Đến
cuối tháng 11 năm 2008, ông Vũ Tiến Chiến, Chánh
Văn phòng Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống
tham nhũng của Việt Nam, tuyên bố, tiến trình
điều tra nghi án nhận hối lộ của PCI “vẫn chưa
có gì cụ thể”.
Chỉ mất 10 ngày
Năm
ngày sau, hôm 4 tháng 12 năm 2008, trong Hội
nghị các nhà tài trợ cho Việt Nam, diễn ra tại
Hà Nội, ông Mitsuo Sabaka, Đại sứ Nhật tại Việt
Nam, loan báo Nhật tạm ngưng viện trợ cho Việt
Nam, cho đến khi Việt Nam có những hành động
“nhiều ý nghĩa” để bài trừ tham nhũng trong các
dự án đầu tư phát triển hạ tầng sử dụng vốn ODA.
Điều này khiến nhiều dự án quan trọng đối với
tiến trình phát triển kinh tế - xã hội ở Việt
Nam, được thực hiện bằng viện trợ của Nhật bị
đình trệ.
Sau
đó đúng năm ngày, Bộ Công an Việt Nam loan báo
quyết định khởi tố vụ án nhận hối lộ liên quan
đến ông Huỳnh Ngọc Sỹ. Cùng thời điểm này, ông
Khuất Văn Nga, Viện phó Viện Kiểm sát Tối cao,
tuyên bố với truyền thông, năm yêu cầu mà phía
Nhật yêu cầu điều tra đã “hoàn thành 90%”!
Nếu
nói theo kiểu ông Khuất Văn Nga, Việt Nam chỉ
mất khoảng 10 ngày để thể hiện “bản lĩnh chính
trị”, bày tỏ thái độ “kiên quyết đấu tranh chống
tham nhũng”, tính từ lúc ông Vũ Tiến Chiến,
Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng
chống tham nhũng của Việt Nam, tuyên bố, tiến
trình điều tra nghi án nhận hối lộ của PCI “vẫn
chưa có gì cụ thể”, cho đến khi Bộ Công an Việt
Nam xét thấy đủ cơ sở để khởi tố vụ án nhận hối
lộ liên quan đến ông Huỳnh Ngọc Sĩ và ông Khuất
Văn Nga, Viện phó Viện Kiểm sát Tối cao, loan
báo với giới truyền thông rằng, năm yêu cầu mà
phía Nhật yêu cầu điều tra đã “hoàn thành 90%”!
Giữa
khoảng thời gian mười ngày này là tuyên bố tạm
ngưng viện trợ cho Việt Nam, đến khi Việt Nam có
những hành động “nhiều ý nghĩa” để bài trừ tham
nhũng trong các dự án đầu tư phát triển hạ tầng
sử dụng vốn ODA, của ông Mitsuo Sabaka, Đại sứ
Nhật tại Việt Nam!
Riêng trong vụ PCI, “bản lĩnh chính trị” của
Việt Nam còn được thể hiện qua một số sự kiện
khác, xảy ra từ đầu năm 2009 đến nay và nếu thử
đối chiếu những sự kiện này, người ta có cảm
giác, hình như Việt Nam hiện có hơn một bộ hồ sơ
về vụ PCI. Trong bài tới, chúng tôi sẽ tiếp tục
tổng hợp và tường trình thêm về vấn đề này.
♦
Ở buổi phát thanh trước,
nhân sự kiện ông Khuất Văn Nga, Viện phó Viện
Kiểm sát Tối cao tuyên bố vụ PCI thể hiện “bản
lĩnh chính trị” của Việt Nam, Trân Văn tổng hợp
và tường trình một số sự kiện liên quan đến nghi
án PCI, kể từ khi scandal này bùng lên hồi giữa
năm ngoái.
Lần này, Trân Văn tiếp tục tổng hợp và tường
trình về scandal PCI thông qua các tuyên bố
của một số viên chức cao cấp trong chính
quyền Việt Nam như: Thủ tướng, Tổng Thanh
tra và Phò Tổng Thanh tra Chính phủ, Bộ
trưởng Tư pháp, Bộ trưởng Công an, Viện
trưởng và Viện phó Viện Kiểm sát Tối cao,...
“Phúc của nhà ông
Huỳnh Ngọc Sỹ to quá”
Năm ngoái, sau khi Nhật
loan báo sẽ tạm ngưng viện trợ cho đến khi Việt
Nam có những hành động “nhiều ý nghĩa” để bài
trừ tham nhũng trong các dự án đầu tư phát triển
hạ tầng sử dụng vốn ODA, tiến trình điều tra
nghi án nhận hối lộ của PCI từ chỗ “vẫn chưa có
gì cụ thể”, theo lời của ông Vũ Tiến Chiến,
Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng
chống tham nhũng của Việt Nam, tuyên bố hôm 28
tháng 11 năm 2008, đã được Bộ Công an Việt Nam
xác định đủ cơ sở, để khởi tố vụ án nhận hối lộ
xảy ra tại Ban Quản lý Dự án Đại lộ Đông – Tây,
chỉ trong vòng mười ngày. Thậm chí, chỉ trong
vòng mười ngày, ông Khuất Văn Nga, Viện phó Viện
Kiểm sát Tối cao còn cho biết, đã “hoàn thành
90%”, năm đề nghị mà phía Nhật yêu cầu điều tra.
Tuy nhiên, đến nay, nghi
án nhận hối lộ của PCI vẫn còn là nghi án.
Khoảng hai tháng sau khi vụ án nhận hối lộ xảy
ra tại Ban Quản lý Dự án Đại lộ Đông Tây được
khởi tố, Bộ Công an Việt Nam mới khởi tố ông
Huỳnh Ngọc Sỹ.
Thế nhưng, dù đã bị khởi
tố và tạm giam hồi giữa tháng 2 năm nay, đúng
vào lúc Hoàng Thái tử Nhật sang thăm Việt Nam,
cho tới bây giờ, ông Huỳnh Ngọc Sỹ - nhân vật
chính trong nghi án nhận hối lộ của PCI, vẫn
chưa phải là bị can của vụ án nhận hối lộ này.
Ông Sỹ chỉ là bị can, sau đó là bị cáo của vụ án
“lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành
công vụ”.
Quyết định khởi tố ông
Huỳnh Ngọc Sỹ khiến nhiều người ngạc nhiên. Vào
lúc đó, trả lời Đài Á Châu Tự do, luật sư Bùi
Quang Nghiêm, Đoàn Luật sư TP.HCM, giải thích:
Ranh giới giữa hai tội như hai vòng tròn giao
nhau, có phần chung rất lớn. Cho nên nếu như
người ta có cảm tình với bị can, bị cáo
thì người ta dễ đẩy tội “đưa và nhận hối lộ”
thành tội “lợi dụng chức vụ quyền hạn”. Người ta
sử dụng điểm chung trong hai vòng tròn ấy.
Song luật sư Nghiêm cũng
chỉ dám phỏng đoán: Từ trước đến nay,
tôi vẫn nghĩ rằng. cả phía Nhật Bản và dư luận
báo chí đều cho rằng ông Huỳnh Ngọc Sỹ
liên quan đến việc nhận hối lộ. Nếu như được
khởi tố về tội lợi dụng chức vụ quyền hạn thì
phúc của nhà ông Huỳnh Ngọc Sỹ to quá!
Khoảng mười ngày sau khi
ông Sỹ bị bắt, Nhật tuyên bố viện trợ trở lại
cho Việt Nam.
Không có tiền dịch
tài liệu vụ án?
Vài tháng sau, các cơ
quan bảo vệ pháp luật của Việt Nam cho biết, chi
phí dịch toàn bộ hồ sơ liên quan đến vụ PCI đưa
hối lộ, mà Nhật đã chuyển cho Việt Nam, lên tới
hàng tỷ đồng và vì vậy, họ chưa có kinh phí để
thực hiện công việc dịch thuật.
Đến tháng 7, ông Trần Văn
Truyền, Tổng Thanh tra chính phủ, bảo rằng,
ngoài việc dịch thuật,
còn phải giám định để kiểm tra
tính chính xác, rồi mới chuyển hóa thành cơ sở
để điểu tra, thẩm tra chứ không phải lấy tài
liệu của Nhật đưa để kết
luận, xử lý ngay. Theo ông Truyền: Việc này
mất rất nhiều thời gian và công sức mà cơ chế
hiện nay của chúng ta, việc phối hợp điều tra
với bên ngoài còn rất khó khăn.
Cuối
tháng 9 vừa qua, hệ thống bảo vệ pháp luật của
Việt Nam đưa ông Sỹ ra xử về tội “lợi dụng chức
vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ”.
Ở phiên
xử sơ thẩm, ông Sỹ chỉ bị phạt ba năm tù nhờ có
“nhân thân tốt”, dù tất cả các cơ quan bảo vệ
pháp luật đều xác định ông Sỹ đã lợi dụng chức
vụ, quyền hạn để chiếm đoạt 52 triệu đồng. Hình
phạt mà toà án cấp sơ thẩm đã tuyên đối với ông
Sỹ chỉ bằng một nửa hình phạt mà Viện Kiểm sát
TP.HCM đề nghị, dẫu cho mức hình phạt mà Viện
Kiểm sát đề nghị vốn đã dưới mức bình thường.
Khoảng
một tháng sau, hôm 22 tháng 10, ông Trần Văn
Truyền, Tổng Thanh tra Chính phủ cho biết đã
dịch xong toàn bộ tài liệu liên quan đến nghi án
nhận hối lộ của PCI mà Nhật từng chuyển cho Việt
Nam, song ông Truyền nhấn mạnh, tài liệu ấy chỉ
là một phía và cần chiếu cố cho người có nhân
thân tốt.
Cũng thời
điểm này, người ta được biết, viện trợ của Nhật
cho Việt Nam trong năm nay, vào khoảng 1,5 tỷ đô
la, chừng gấp rưỡi năm ngoái. Trước đây, vào năm
2007, viện trợ của Nhật cho Việt Nam là 1,1 tỷ
đô la nhưng năm ngoái, sau vụ PCI, đã giảm
xuống, chỉ còn khoảng 1 tỷ đô la.
Đầu tháng
11, ông Lê Hồng Anh, Bộ trưởng Công an, tiết lộ,
dựa trên tài liệu đã dịch, có cơ sở để buộc tội
nhưng vì đây là lần đầu tiên sử dụng hồ sơ do
nước ngoài cung cấp nên phải xem lại coi luật
pháp Việt Nam thế nào. Cũng vì vậy, Bộ Công an
đã đề nghị Bộ Tư pháp xem xét.
Đến ngày
17 tháng 11, ông Hà Hùng Cường, Bộ trưởng Tư
pháp, cho rằng, chưa thể lấy tài liệu liên quan
đến vụ PCI đưa hối lộ, do Nhật cung cấp để buộc
tội. Tài liệu này chỉ là nguồn chứng cứ gián
tiếp để tiếp tục khai thác, điều tra, chuyển hoá
thành chứng cứ trực tiếp. Ông Cường cho biết
thêm là có thể các cơ quan bảo vệ pháp luật Việt
Nam phải sang Nhật, lấy lời khai của các nhân
chứng có liên quan.
Pháp
luật VN không cho phép dùng tài liệu nước ngoài
buộc tội
Hai ngày
sau, giải trình với Quốc hội về việc xử lý những
hành vi nhận hối lộ của tổ chức, cá nhân ở nước
ngoài, rửa tiền ở nước
ngoài, ông Nguyễn Tấn Dũng, Thủ tướng Việt Nam,
bảo rằng: Đây là độc lập chủ quyền của chúng
ta, bảo đảm tinh thần đúng người, đúng tội,
không bỏ sót tội nhưng không làm oan. Đối
với câu hỏi vì sao không dùng các chứng cứ do
nước ngoài cung cấp để buộc tội,ông Dũng
trả lời: Tôi nói là pháp luật Việt Nam không
cho phép làm như vậy. Qua thực tiễn này, khiếm
khuyết của pháp luật Việt Nam như thế nào trong
tình hình mới cần có bổ sung, chúng tôi sẽ đề
nghị các cơ quan chức năng đề xuất, hoàn thiện
pháp luật, bảo đảm quản lý xã hội tốt hơn, phù
hợp hơn trong điều kiện kinh tế thị trường và
hội nhập quốc tế.
Ngày 19
tháng 11, ông Khuất Văn Nga, Viện phó Viện Kiểm
sát Tối cao, nhận định: Nguồn tài liệu của
Nhật rất “quý” và hữu ích trong việc điều tra,
truy tìm hành vi tội phạm trên quan điểm của
Việt Nam. Trên cơ sở đó, cơ quan có thẩm quyền
của Việt Nam sẽ thực hiện biện pháp tố tụng của
Việt Nam. Cũng theo ông Nga: 3050 trang
tài liệu đó sẽ được “Việt hóa” để làm cơ sở
triển khai vụ án.
Hình như
các cơ quan bảo vệ pháp luật của Nhật chỉ chuyển
cho Việt Nam một bộ tài liệu, liên quan đến nghi
án nhận hối lộ của PCI. Tuy nhiên theo dõi các
diễn biến liên quan đến tiến trình điều tra, xử
lý nghi án nhận hối lộ của PCI tại Việt Nam,
người ta có cảm giác, các cơ quan bảo vệ pháp
luật Việt Nam có hơn một bộ tài liệu.
Một bộ
tài liệu mà hồi tháng 7, ông Trần Văn Truyền,
Chánh Thanh tra chính phủ cho biết, cần rất
nhiều thời gian, công sức để dịch. Một bộ tài
liệu đã được dịch xong hồi tháng 10. Thêm một bộ
tài liệu mà cách nay vài ngày, được ông Khuất
Văn Nga, Viện phó Viện Kiểm sát Tối cao bảo rằng
sẽ “Việt hoá”. Một bộ tài liệu được nhiều viên
chức lãnh đạo chính phủ cho rằng, chỉ mới là một
phía, một nguồn chứng cứ gián tiếp, khi sử dụng
phải chú ý đến độc lập, chủ quyền, bảo đảm tinh
thần đúng người, đúng tội, không bỏ sót tội
nhưng không làm oan. Và một bộ tài liệu được xem
là rất qúy, rất hữu ích trong việc điều tra,
truy tìm hành vi tội phạm trên quan điểm của
Việt Nam.
Liệu nghi
án PCI sẽ được làm rõ? Không ai biết! Với
nghi án này, những viên chức lãnh đạo chính phủ
và các cơ quan bảo vệ pháp luật của Việt Nam chỉ
khẳng định hai điều: Thứ nhất, Việt Nam sẽ xử lý
kiên quyết, nghiêm minh và thứ hai, đó là chuyện
hết sức phức tạp.