Việt Hà phỏng vấn Tiến sĩ Richard Cronin,
chuyên gia Đông Nam Á thuộc viện chiến lược
Stimson của Mỹ về các vấn đề mà Việt Nam
đang phải đối mặt.
Những tác hại VN
gánh chịu
Các nhà phân tích cho rằng, với việc là
nước cuối nguồn, Việt Nam chịu thiệt hại
nặng nhất nếu không có những can thiệp tích
cực vào quá trình xây đập tràn lan tại
thượng nguồn của Trung Quốc.
Việt Hà: Thưa tiến sĩ, với những
gì đang diễn ra trên dòng sông Mekong, theo
ông chính phủ Việt Nam có hiểu được những
tác hại mà Việt Nam phải gánh chịu hay không
và ông đánh giá thế nào về những biện pháp
mà họ thực hiện nhằm đối phó với vấn đề này?
Richard Cronin: Theo tôi thì chính
phủ Việt Nam thực sự lo lắng về tương lai
của đồng bằng sông Cửu long, về sản lượng
cá, canh tác lúa và mất đất ra biển, tất cả
đều là do tác động của việc xây đập nước
tràn lan ở Trung Quốc. Ngoài ra Lào, Thái
lan và Campuchia cũng đang có kế hoạch để
xây dựng thêm 11 đập khác nữa, trong đó 2
đập là ở Campuchia, 9 đập ở Lào, 2 đập ở bắc
Lào sẽ là sự phối hợp giữa Thái lan và Lào.
Nhưng đập nước này sẽ làm ảnh hưởng đến
việc đánh bắt cá, giảm sản lượng cá. Bản
thân các con đập sẽ làm thay đổi môi trường
thủy văn của dòng sông theo cách mà không ai
có thể biết trước được những ảnh hưởng gì sẽ
xảy ra với đồng bằng của dòng sông này. Theo
tôi thì chính phủ Việt Nam biết chuyện này.
Những con đập ở thượng nguồn sẽ giữ lại phù
sa trên thượng nguồn, thay đổi thủy văn dòng
sông, và chắc chắn sông cũng bị ô nhiễm một
khi các con đập là một phần của công nghiệp
hóa hay kế hoạch thủy nông dẫn nước.
Là một nhà phân tích, tôi nghĩ Việt Nam
đã có những động thái ngoại giao tích cực
với các nước láng giềng, đặc biệt là Thái
lan trong thời gian gần đây. Về mặt công
khai thì họ không ồn ào, nhưng Việt Nam cũng
không muốn thách thức Trung Quốc bởi vì theo
tôi họ nghĩ không thể thay đổi chính sách
của Trung Quốc, vì thế họ tìm cách để có thể
gây ảnh hưởng đến Trung Quốc mà không làm
hỏng mối quan hệ hai nước.
Nên dựa vào ASEAN
Việt Hà: Những biện pháp gì mà
Việt Nam đang làm để có thể bảo vệ môi
trường sông Mekong, và theo ông họ còn có
thể làm gì?
Richard Cronin: Có nhiều việc họ
có thể làm, và họ đã thực hiện một số. Họ
đang xích lại gần hơn với Thái lan trong vấn
đề này. Việt Nam cũng có thể mang vấn đề này
ra ASEAN, họ nên đưa vấn đề này ra với Ủy
hội sông Mê kông bởi vì Trung Quốc là vấn đề
lớn nhất. Nhưng Trung Quốc có ảnh hưởng rất
lớn đối việc ra quyết định của Lào và
Campuchia.
Đây là những khu vực mà Việt Nam
phải tận dụng vào các mối quan hệ tốt trong
quá khứ với các nước láng giềng. Trung Quốc
là khó khăn lớn nhất, nên cách tốt nhất để
giải quyết vấn đề là các nước phải đoàn kết
cùng nhau. Cách của Trung Quốc là không muốn
có ngoại giao đa phương, chỉ có song phương
mà thôi. Bây giờ Trung Quốc đang có ảnh
hưởng lớn tại Campuchia vì là nước cung cấp
trợ giúp phát triển lớn nhất.
Điều này cũng tương tự với Lào. Vùng bắc
Lào được các công ty Trung Quốc đầu tư phát
triển rất mạnh vì lợi ích của chính Trung
Quốc. Cả hai nước này đều đang phụ thuộc vào
Trung Quốc một cách không thực sự có lợi cho
họ. Vì thế theo tôi Việt Nam nên coi đây là
ưu tiên quan trọng để khiến các nước này chú
ý đến quan điểm của Việt Nam về vấn đề này.
Việt Hà: Ông nghĩ thế nào về những
biện pháp mà Việt Nam đang thực hiện đối với
vấn đề tranh chấp biển Đông?
Richard Cronin: Theo tôi biết thì
Việt Nam đang tích cực mời gọi các công ty
Quốc tế vào khai thác dầu tại vùng biển mà
Trung Quốc cũng đòi chủ quyền, mà theo phần
lớn luật Quốc tế thì thuộc Việt Nam. Việt
Nam thực sự cũng đang xích lại gần hơn với
Mỹ trong vấn đề này.
Đang có những mối lo ngại tại Hoa kỳ về
việc Trung Quốc đang mở rộng các họat động
hải quân của mình trên các vùng đặc quyền
kinh tế, và điều này có ảnh hưởng đến
quyền lợi của Hoa Kỳ tại đây. Vì thế Hoa kỳ
đã không còn nói là chúng tôi không quan tâm
đến kết cục tranh chấp chừng nào vẫn có ổn
định và hòa bình trong khu vực.
Giờ đây, Hoa Kỳ rõ ràng là đã có quan tâm
đến tranh chấp này một cách gián tiếp. Và vì
thế Việt Nam đang cố gắng lôi kéo Hoa Kỳ
tham gia tích cực hơn vào vấn đề này.
Tôi nghĩ Việt Nam cũng có thể làm hơn nữa
với ASEAN, đặc biệt họ nên tận dụng cơ hội
là nước chủ tịch luân phiên của ASEAN trong
năm nay. Đây là cơ hội tốt để họ đưa vấn đề
này lên bàn nghị sự của ASEAN.
Kinh tế và quân sự ở biển Đông
Việt Hà: Liên quan đến vấn đề
tranh chấp biển Đông, Trung Quốc bằng mọi
cách đang ngăn cản những nỗ lực quốc tế
hóa tranh chấp biển đông. Theo ông, liệu
tình hình ở đây có thể giống như những gì đã
diễn ra ở Tây Tạng hay Đài Loan, tức là
Trung Quốc muốn làm gì thì làm, bất chấp
quốc tế và thế giới thực sự không thể can
thiệp một cách tích cực?
Richard Cronin: Điều này theo tôi
phụ thuộc vào 2 yếu tố chính. Một là mong
muốn của Trung Quốc để cho thế giới thấy
hình ảnh của nước này thế nào, có những hạn
chế ở đây. Nhưng mặt khác, nguồn lợi thiên
nhiên đang trở nên ngày càng quan trọng và
Trung Quốc có hoang tưởng về vấn đề an ninh
năng lượng. Vì thế ở Trung Quốc có hai phía
đề cập tới là vấn đề kinh tế và vấn đề quân
sự.
Phe quân sự thì muốn Trung Quốc nên chủ động
hơn, hiếu chiến hơn trong vấn đề này, đó là
lý do vì sao mà Hoa Kỳ đang muốn đẩy lùi ảnh
hưởng quân sự của Trung Quốc ở đây. Các bạn
cũng biết về sự việc giữa tàu Trung Quốc và
tàu Hoa kỳ trên biển Đông hồi năm ngoái.
Vì thế, có những lo lắng về việc Trung
Quốc đang muốn làm gì thì làm trên biển Đông
và vì thế vấn đề này cần phải được quốc tế
hóa, cần phải quốc tế hóa các quyền lợi và
của không chỉ các nước đòi chủ quyền trên
biển Đông mà cả của các nước sử dụng biển
Đông. Trung Quốc không muốn quốc tế hóa
tranh chấp biển Đông và có thể việc quốc tế
hóa không thể xảy ra nhưng dẫu sao đó cũng
là một cách tiếp cận.
Việt Hà: Xin cảm ơn ông đã dành
cho chúng tôi buổi phỏng vấn.