Ngân sách
bị ít đi
Tuy nhiên
biện pháp chuyển nợ của Vinashin sang cho
hai tập đoàn khác là PetroVietnam và
Vinalines có thể giúp giải quyết tình hình
Vinashin hay có thể gây ra những khó khăn
khác cho nền kinh tế Việt Nam?
Gia Minh
nêu vấn đề này ra với tiến sĩ Vũ Quang Việt,
cựu chuyên gia Cục Thống Kê Liên hiệp quốc,
người luôn theo dõi sát tình hình kinh tế
Việt Nam. Trước hết tiến sĩ Vũ Quang Việt
nói về biện pháp cứu nguy mà chính phủ Hà
Nội đưa ra cho Vinsahin vừa qua.
TS Vũ
Quang Việt: Đó là khả năng tình thế thôi
cho trường hợp một ‘người’ nợ nhiều mà không
có khả năng trả nợ; đặc biệt là nợ nước
ngoài. Toàn bộ hệ thống tài chính của Việt
Nam sẽ bị đánh giá thấp đi. Vinashin mất khả
năng trả nợ nên phải giao Vinashin cho người
khác để người ta trả nợ cho. Cách giao là
giao cho PetroVietnam và Vinalines.
PetroVietnam không có khả năng đóng tàu
nhưng được giao vì có tiền. Hậu quả là ngân
sách của Việt Nam lâu nay phần lớn nhờ vào
đóng góp của PetroVietnam, nay tiền đó mang
đi trả nợ thì ngân sách bị ít đi.
Trước đây Vinashin mua chứng khoán của Công
ty Bảo hiểm, đầu tư vào thị trường chứng
khoán, nay bắt những công ty kia phải mua
với giá ban đầu; tức phần lỗ của Vinashin
đẩy cho các thành phần khác chịu.
Gia Minh:
Đó là một vấn đề còn những vấn đề gì khác
nữa?
Ts Vũ
Quang Việt: Việc đẩy những hoạt động
không phải chuyên môn cho những công ty khác
về lâu về dài sẽ gây khó khăn cho chính
những công ty đó. Vấn đề đóng những tàu theo
hợp đồng đã ký với nước ngoài chưa chắc thực
hiện được. Vinashin không có khả năng cung,
nên ‘cầu’ trở nên vấn đề; như vậy về dài lâu
có thể phải phá sản cho hết những công ty
kia thôi.
Một vấn đề nữa là nợ của Vinashin cũng có
phần từ các ngân hàng Việt Nam. Các ngân
hàng không lấy được nợ sẽ khiến cả hệ thống
ngân hàng gặp khó khăn. Trừ phi chính phủ
lại in tiền thêm, bơm tiền tín dụng cho các
ngân hàng sống còn. Từ đó nền kinh tế bị ảnh
hưởng khá lớn không phải nhỏ, không khéo có
thể đến khủng hoảng kinh tế. Nhiều vấn đề
khác nữa.
Gia Minh:
Theo ông sau khi áp dụng giải pháp
‘tình thế’ thì còn có hướng nào khác nữa?
TS Vũ
Quang Việt: Nhìn về dài lâu, nếu cái gì
không giải quyết được thì nên cho ‘chết đi’
hay ‘bán đi’. ‘tư nhân hoá’ đi. Nếu tiếp tục
sẽ gây thêm vấn đề. Ví dụ Vinashin được giao
nhiều đất ở khắp nơi nhưng nay Vinashin
không có khả năng trả tiền đất đai nữa;
nhiều nơi nông dân không biết làm gì; đất
đai không đuợc trả, tiền lại không đuợc trả.
Đó là vấn đề xã hội lớn.
Cơ hội đã
qua
Gia Minh:
Lâu nay đã có kế hoạch cổ phần hoá các
tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước rồi, theo
ông cách thức làm lâu nay có theo đúng huớng
để các doanh nghiệp tiến đến hoạt động có
hiệu quả ?
TS Vũ
Quang Việt: Con đuờng của Nhà nước Việt
Nam từ thời ông Nguyễn Tấn Dũng lên mắn chức
thủ tướng là tạo ra nhiều tập đoàn, xem đó
như ‘quả đấm sắt’ để phát triển nền kinh tế;
tuy nhiên hệ thống đó lập ra chỉ có lợi cho
những cá nhân trong cả hệ thống chính quyền
và Đảng vì thế hỏng. Vấn đề tư nhân hoá
không phải dễ: cần phải tạo ra sản phẩm gì
thì người ta mới mua; phải có lợi nhuận
trong tương lai mới có giá trị; còn không
tạo ra đuợc giá trị tương lai mà chỉ là
những ‘thủ thuật’ như thế, cuối cùng sẽ sụp
đổ.
Vinashin đâu
có tạo ra sản phẩm. Nhiều tập đoàn nhà nước
khác cũng như vậy thôi.
Gia Minh:
Tình hình u ám như thế, không lẽ phải
giải thể hết các tập đoàn đó?
TS Vũ
Quang Việt: Cách giải quyết tùy mỗi tập
đoàn: ví dụ như PetroVietnam có dầu, xăng để
bán và trong trường hợp giá còn cao thì
không có vấn đề. PetroVietnam có thể làm tốt
hơn, nhưng nếu làm xấu đi cũng chưa có vấn
đề. Tập đoàn Điện lực, EVN, nhu cầu điện vẫn
có đó nên có lỗ bắt buộc nhà nước phải bù
lổ. Vinashin thì không có khả năng cung, còn
những tập đoàn khác thì ‘cầu’ vẫn có đó, vấn
đề là họ độc quyền và định giá để có lợi cho
họ thôi.
Gia Minh:
Ông vừa đề cập đến vấn đề độc quyền, lâu
nay nhà nước cũng nói nhiều về điều này,
theo ông con đuờng cạnh tranh vẫn chưa thể
thực hiện đuợc tại Việt Nam?
TS Vũ
Quang Việt: Tôi không có đủ hiểu biết về
Việt Nam để trả lời câu hỏi này. Chính lãnh
đạo Việt Nam họ phải biết rõ tại sao họ
không để chuyện đó xảy ra, không đẩy vấn đề
đó. Nhiều người giải thích vì quyền lợi của
tập đoàn quá lớn, ở khắp mọi nơi. Độc quyền
họ mới thu lợi nhiều, có vốn để đẩy ra những
lĩnh vực khác, thành lập nhữngdoanh nghiệp
nhỏ , thu hồi đất của dân kiếm thêm lợi.
Cả hệ thống
chính phủ có lợi, nay yêu cầu thay thế thì
khó. Người ta có thể nói miệng nhưng chưa
chắc muốn làm như vậy.
Gia Minh:
Trong thời gian qua, Việt Nam vẫn tự hào
về thành quả kinh tế đạt đuợc; điều gì giúp
Việt Nam đạt đuợc thành quả đó?
TS Vũ
Quang Việt: Sau khi vào WTO, lẽ ra Việt
Nam có nhiều lợi thế để đi vào kinh tế thế
giơí; đầu tư vào Việt Nam nhiều. Tuy nhiên
những chính sách sai lầm về tài chính, về
ngân hàng, và quá hồ hởi trong phát triển;
đặc biệt như trong vấn đề Vinashin và nhiều
tập đoàn khác nữa, đã tạo nên lạm phát đến
23- 24% hồi năm 2008. Điều đó làm cho tốc độ
phát triển sau đó dừng lại, và đi xuống làm
cho nhiều người mất niềm tin, làm cho thị
trường chứng khoán tưởng có thể đi lên đuợc
trở thàng bong bóng. Cả một hệ thống chính
sách làm cho nền kinh tế trở thành bong
bóng, thay vì phát triển một cách có hiệu
quả và chất luợng. Chính vì vậy đã để cơ hội
vuột qua; nay sau những vụ như Vinashin thì
có ngân hàng , định chế thế giơí nào dám mua
trái phiếu, cổ phiếu của Việt Nam với giá
cao như vừa qua nữa hay không.
Gia Minh:
Cám ơn ông về những ý kiến vừa rồi